Niacynamid – właściwości, działanie witaminy B3 i zastosowanie w kosmetykach

Niacynamid to jeden z lepiej przebadanych składników w produktach do pielęgnacji skóry z niedoskonałościami, przebarwieniami i osłabioną barierą. Jednocześnie zmacnia barierę hydrolipidową (zmniejsza utratę wody) i reguluje wydzielanie sebum. Działa przeciwzapalnie i stopniowo rozjaśnia skórę co przekłada się na spokojniejszą, bardziej wyrównaną cerę. Jest zwykle dobrze tolerowany nawet przez skórę wrażliwą, a skuteczne efekty uzyskuje się już przy umiarkowanych stężeniach 2–5%. Dlatego świetnie wpisuje się w minimalistyczną, przemyślaną pielęgnację zamiast agresywnych kuracji.

Niacynamid – definicja i pochodzenie witaminy B3

Niacynamid (INCI: Niacinamide) to amid kwasu nikotynowego, inaczej – pochodna witaminy B3. I to jest ważne rozróżnienie: w przeciwieństwie do niacyny (kwasu nikotynowego) nie powoduje nagłego zaczerwienienia i pieczenia skóry. W produktach kosmetycznych jest składnikiem hydrofilowym, więc najczęściej spotkasz go w produktach z fazą wodną: serum, tonikach i kremach.

Niacynamid – działanie w skórze

Niacynamid wchodzi w skład układów odpowiedzialnych za wytwarzanie energii w komórkach skóry (NAD, NADP). Dzięki czemu wspiera ich codzienną pracę i naturalne procesy regeneracji, w tym naprawę uszkodzeń DNA. W praktyce oznacza to, że skóra łatwiej utrzymuje równowagę. Szybciej dochodzi do siebie po podrażnieniu i lepiej „zarządza” takimi procesami jak nawilżenie, kontrola stanów zapalnych i rozjaśnianie plam pozapalnych. Dlatego jeden składnik może jednocześnie wspierać płaszcz ochronny, zmniejszać skłonność do wyprysków i stopniowo rozjaśniać plamy. Tak wielofunkcyjny składnik bardzo dobrze wpisuje się w prostą i skuteczną pielęgnację.

Niacynamid – właściwości i działanie

Właściwości nawilżające i wzmacniające barierę hydrolipidową

Niacynamid zwiększa w skórze produkcję ceramidów, wolnych kwasów tłuszczowych i cholesterolu – składników, z których zbudowany jest płaszcz wodno-lipidowy. Dzięki temu zmniejsza się przeznaskórkowa utrata wody (tzw. TEWL), rzadziej pojawia się uczucie ściągnięcia, a powierzchnia staje się bardziej gładka i elastyczna. W praktyce oznacza to lepszą odporność na czynniki zewnętrzne i łagodniejsze reakcje na inne składniki aktywne. Jest to szczególnie ważne przy cerze suchej, wrażliwej i po kuracjach drażniących jej barierę.

Właściwości przeciwzapalne i regulujące sebum

Niacynamid zmniejsza aktywność mediatorów stanu zapalnego w skórze, dzięki czemu pomaga wyciszać rumień, obrzęk i liczbę zmian zapalnych. Jednocześnie ogranicza stres oksydacyjny, który uszkadza białka skóry (w tym kolagen) i DNA komórek. Spowalnia w ten sposób część procesów starzenia oraz skłonność do utrwalonych zaczerwienień. Dzięki połączeniu działania przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego skóra także lepiej znosi inne kuracje, np. z retinoidami.

Właściwości rozjaśniające – niacynamid na przebarwienia

Niacynamid nie hamuje samej produkcji melaniny, ale ogranicza przekazywanie barwnika (melanosomów) z melanocytów do komórek naskórka. To dzięki temu pigment przestaje się odkładać w jednym miejscu. W badaniach stężenia 2–5% stopniowo rozjaśniały plamy pozapalne po wypryskach, plamy posłoneczne i melasmę, wyrównując ogólny koloryt skóry. Efekty wymagają jednak czasu (zwykle co najmniej 8–12 tygodni) i zawsze muszą iść w parze z wysoką ochroną przeciwsłoneczną, bo promieniowanie UV cały czas „nakręca” melanocyty.

Kosmetyki z niacynamidem na różne problemy skóry

Skóra trądzikowa, tłusta, z zaskórnikami

Niacynamid wspiera skórę trądzikową, ponieważ jednocześnie działa sebostatycznie (zmniejsza jego wydzielanie), hamuje namnażanie bakterii i łagodzi procesy zapalne. W badaniach żele lub kremy z 4% niacynamidu stosowane przez 8 tygodni redukowały liczbę zmian trądzikowych w stopniu porównywalnym do klindamycyny 1%, przy lepszym profilu bezpieczeństwa i bez ryzyka antybiotykooporności. (Topical 4% nicotinamide vs. 1% clindamycin in moderate inflammatory acne vulgaris)

Skóra z przebarwieniami i nierównym kolorytem

Niacynamid sprawdza się przy plamach pozostałych po wypryskach, plamach posłonecznych oraz melasmie. Poza ograniczaniem odkładania melaniny w naskórku, wspiera rozjaśnianie istniejących plam. W badaniach 4–5% niacynamidu poprawiało jasność skóry i redukowało intensywność przebarwień w ciągu kilku–kilkunastu tygodni, z efektem porównywalnym do 4% hydrochinonu, ale z mniejszą częstością działań niepożądanych.

Szczególnie dobre efekty uzyskuje się przy przebarwieniach potrądzikowych, w połączeniu z ochroną UV.

Skóra sucha, odwodniona, z naruszoną barierą

Dzięki wpływowi na syntezę lipidów, niacynamid wspiera odbudowę płaszcza ochronnego u skóry suchej, odwodnionej i podrażnionej. Regularne stosowanie produktów z niską zawartością niacynamidu poprawia nawilżenie (przez redukcję TEWL), zmniejsza uczucie ściągnięcia i pieczenia. Zwiększa też komfort skóry narażonej na detergenty, wiatr czy intensywne kuracje aktywnymi składnikami.

Skóra z pierwszymi oznakami starzenia

Niacynamid zmniejsza objawy fotostarzenia takie jak suchość, utrata jędrności, teleangiektazje i drobne zmarszczki, łącząc działanie antyoksydacyjne z wpływem na syntezę kolagenu. Poprzez ograniczanie stresu oksydacyjnego, glikacji białek (AGEs) oraz poprawę jakości macierzy zewnątrzkomórkowej pomaga zachować bardziej jednolity koloryt i „wypoczęty” wygląd skóry.

Przy regularnym stosowaniu przez 8–12 tygodni można obserwować wygładzenie drobnych linii, lepsze napięcie naskórka i subtelne rozświetlenie cery.

Typy cer, które szczególnie skorzystają

Niacynamid jest dobrze tolerowany przez większość typów skóry, w tym suchą, tłustą, mieszaną, dojrzałą, naczynkową i alergiczną, o ile nie występuje indywidualna nietolerancja. Szczególnie warto go rozważyć przy skórze: nadreaktywnej z zaburzoną barierą, trądzikowej i łojotokowej, z nierównym kolorytem, z pierwszymi oznakami starzenia czy szarej, pozbawionej blasku.

Niacynamid bywa również pomocny jako element pielęgnacji skóry z dermatozami (AZS, łuszczyca, trądzik różowaty), gdzie liczy się łagodzenie stanu zapalnego i wzmacnianie płaszcza ochronnego choć w tych przypadkach dobór rutyny powinien być skonsultowany z lekarzem.

Niacynamid w ciąży i latem

Dane z badań wskazują, że niacynamid jest składnikiem uznawanym za bezpieczny w ciąży i podczas karmienia piersią. Nie wykazuje działania fotouczulającego, dlatego może być stosowany także latem, pod warunkiem konsekwentnego używania odpowiedniego filtra SPF.

Ze względu na wpływ na pigmentację jest wręcz polecany kobietom w ciąży jako wsparcie w profilaktyce i łagodzeniu przebarwień hormonalnych, zawsze w zestawie z wysoką fotoprotekcją.

Stężenia niacynamidu – jak dobrać do swojej pielęgnacji skóry

Niskie (0,5–5%)

Polecane są przy reaktywnej skórze, gdy celem jest głównie wzmocnienie naturalnej ochrony skóry i wyciszenie rumienia. Zakres 2–5% sprawdza się u cer mieszanych, trądzikowych i podrażnionych, łącząc działanie przeciwzapalne, sebostatyczne i wspierające regenerację.

Przy skórze alergicznej sensownym początkiem jest krem do 5%, stosowany kilka razy w tygodniu, z możliwością stopniowego zwiększania częstotliwości po ocenie tolerancji skóry.

Wyższe (powyżej 5–10%)

Kierowane są głównie do osób, które chcą mocniej wpłynąć na sebum, rozszerzone pory czy uporczywe przebarwienia. W praktyce wyższe stężenia nie zawsze oznacza proporcjonalnie lepszy efekt, natomiast częściej wiąże się ze zwiększonym ryzykiem podrażnienia, zwłaszcza przy cienkiej, suchej lub już naruszonej skórze.

Zawartości powyżej 10% niacynamidu są traktowane jako bardziej „kuracyjne” i wymagają ostrożnego, stopniowego wprowadzania oraz unikania kumulacji wielu mocnych aktywnych składników w tej samej rutynie.

Jak czytać INCI i formuły

W składzie INCI niacynamid występuje pod nazwą „Niacinamide” i zwykle pojawia się w serach, lekkich kremach, tonikach oraz żelach. Najbardziej sensownego działania można oczekiwać po produktach pozostających na skórze (serum, krem), natomiast w produktach myjących jest to raczej dodatek wspierający niż główny składnik.

Jak bezpiecznie wprowadzić i stosować niacynamid

Od czego zacząć przy skórze wrażliwej

Bezpiecznym podejściem jest wprowadzenie jednego produktu z niacynamidem na raz, w niskim procencie i z ograniczoną częstotliwością (np. 2–3 razy w tygodniu na noc). Skóra powinna być delikatnie oczyszczona, dobrze nawilżona. Nie polecam stosowania kilku nowych produktów na raz, a także kilku różnych substancji aktywnych o podobnym działaniu. W ogóle przy skórze nadwrażliwej najlepszą opcją będzie jeden produkt aktywny, a reszta kojąca. 

Rano czy wieczorem

Niacynamid jest składnikiem stabilnym i możesz go stosować rano i wieczorem, w zależności od potrzeb skóry i reszty rutyny. Ja wolę nakładać go wieczorem, chociażby dlatego, że nie lubię wielu kosmetyków na raz mieć na skórze. Każda kolejna warstwa zbliża do zatykania porów,

Z czym łączyć niacynamid? Kwas hialuronowy + witamina B3 najlepsze uzupełnienie.

Niacynamid doskonale współpracuje z wieloma składnikami: kwasem hialuronowym, ceramidami, pantenolem, alantoiną, mocznikiem oraz składnikami łagodzącymi. W trądziku można łączyć go z cynkiem lub retinoidami, co pozwala zwiększyć skuteczność przeciwzapalną i seboregulującą przy lepszej tolerancji kuracji.

Dobrą praktyką jest także stosowanie niacynamidu równolegle (ale nie warstwowo) z kwasami złuszczającymi czy retinolem. Witamina B3 wspiera warstwę ochrona skóry i zmniejsza ryzyko przesuszenia i podrażnień.​

Z czym nie łączyć niacynamidu? Kwasy tylko wymiennie, zamiast razem.

Klasyczne zalecenia odradzają łączenie wyższych ilości niacynamidu z kwasami AHA/BHA i czystą witaminą C (kwas askorbinowy) w jednym kroku pielęgnacji, ze względu na różne zakresy pH i potencjalne ryzyko podrażnienia.

Przy skórze nadwrażliwej, alergicznej w ogóle nie polecam używać wielu kosmetyków. Z mojego kilkuletniego doświadczenia wiem, że najszybszą drogą do wypielęgnowanej skóry jest minimalizm i spokój w pielęgnacji. 

Skutki uboczne i jak na nie reagować

Jak może wyglądać „za dużo niacynamidu”

Niacynamid to składnik, który jest ogólnie uznawany za bezpieczny i hipoalergiczny, wysoka jego zawartość lub zbyt szybkie wprowadzenie może wywołać podrażnienie. Typowe objawy to pieczenie, świąd, zaczerwienienie, „wysyp” drobnych grudek oraz uczucie nadmiernego rozgrzania skóry.

Może to tez być efekt kumulacji kilku produktów z niacynamidem, połączonych z innymi substancjami aktywnymi przy już osłabionej warstwie hydrolipidowej.

Co zrobić, gdy skóra protestuje

Pierwszym krokiem jest odstawienie produktu z niacynamidem i uproszczenie rutyny do delikatnego mycia, kremu barierowego i ochrony przeciwsłonecznej. Po ustąpieniu objawów można rozważyć powrót do niacynamidu w niższym stężeniu lub przy mniejszej częstotliwości stosowania, obserwując reakcję skóry.

Jeśli rumień, pieczenie lub wysyp utrzymują się mimo odstawienia produktu, wskazana jest konsultacja dermatologiczna.

Minimalistyczna rutyna z niacynamidem – moja propozycja

Prosty schemat dla skóry trądzikowej lub tłustej

RANO

Oczyszczanie: delikatnym żelem do skóry wrażliwej (nie wybieraj żelu do skóry trądzikowej, uważam, że one zamiast koić bardzie podrażniają). Dobrym i niedrogim rozwiązaniem będzie emulsja cerave z zielonym paskiem (jest do skóry wrażliwej). Innym niedrogim rozwiązaniem może być jakikolwiek żel myjący dla dziecka od 1 dnia życia, hipoalergiczny. Myj skórę jeden raz przez 60 sekund. Pilnuj czasu, to dość długo, zwykle bez mierzenia czasu myjemy się z 20 sekund max 😉 Uwierz mi. Wersja luksusowa i niezwykle skuteczna na zatkane pory – Smoothing Cleanser.

Pielęgnacja: krem/serum olejowe. Rozważ bezwodny krem do twarzy albo serum do twarzy w formie olejku schnącego. Jeśli jesteś ograniczona budżetem wybierz olej z nasion baobabu, olej z krokosza barwierskiego, olej jojoba. Do kupienia w sklepach zielarskich. Używaj zawsze na wilgotną skórę, 3-4 kropelki rozetrzyj najpierw w dłoniach a następnie ruchem stemplującym odciśnij na twarzy i masuj dopóki woda nie odparuje. Skóra ma być satynowa a nie tłusta, jeśli jest tłusta to znaczy, że użyłaś za dużo produkty, należy nadmiar zdjąć. Jeśli wolisz opcję luksusową, rozważ Cream lub Cream woody albo Serum+q10. Stosuj dokładnie tak samo jak polecałam z olejem. Zawsze na wilgotna skórę, zawsze mało i zawsze masuj dopóki woda nie odparuje. 

Ochrona UV: Kremy marki Biarritz z serii Teinte delikatnie koloryzują skórę, mogą zastawić makijaż, bardzo dobrze współpracują z pielęgnacja oparta na olejach. Na koniec wyfraczy lekko przypudrować skórę i jesteś gotowa. Kremy z tej serii mogą stosować także osoby które nie chcą mieć makijażu, ten kolorek jest tak naturalny że nie wyglada jak makijaż. 

WIECZOREM:

Oczyszczanie: rozpocznij od płynu micelarnego, olejku lub masełka do demakijażu, następnie użyj emulsji, żelu, cleansera. Makjaż i SPF należy zmywać produktem do demakijażu, sama emulsja może nie oczyścić skóry wystarczająco dobrze. 

Pielęgnacja: krem z niacynamidem, np. Ava aktywator młodości serum z niacynamidem 10%, Naomi z wyższym stężeniem (15% lub 20%). Nałóż na suchą skórę, odczekaj pare sekund i nałóż swój krem lub olejek który używałaś rano, z tą różnica, że tym razem skóry nie mocz wodą. 

Prosty schemat dla skóry suchej, wrażliwej

Pielęgnacja tu będzie bardzo podobna do tej dla skóry trądzikowej, z tą różnicą, że musi być hipoalergiczna. A krem z niacynamidem wybierz o niższym stężeniu, np., proponowany wcześniej Ava.

Niacynamid – podsumowanie

Witamina b3 odgrywa istotną rolę w pielęgnacji skóry każdego rodzaju skóry bez znaczenia na problem czy ogólny stan zdrowia. Niacynamid wykazuje działanie na gruczoły łojowe, poprawia funkcje bariery ochronnej (hamując TEWL), łagodzi podrażnienia, ma właściwości regenerujące. Warto łączyć niacynamid z kwasem hialuronowym szczególnie przy skórze odwodnionej. Kremy, serum, czy żele z tym składnikiem można stosować przez cały rok, również przez kobiety w ciąży i okresie karmienia. 

Aleksandra

FAQ – najczęściej zadawane pytania